Zvanična prezentacija opštine LEBANE

Opština Lebane leži u jugozapadnom delu centralne Srbije, i slivu Jablanice, leve pritoke Južne Morave. Obuhvata delove koji pripadaju gornjem delu sliva Jablanice i Leskovačkoj kotlini. Graniči se na istoku i jugoistoku teritorijom opštine Leskovac, na jugu, jugozapadu i zapadu teritorijom opštine Medveđa i na severu teritorijom opštine Bojnik.

Na važnost geogradskog položaja opštine Lebane veliku ulogu ima prolaz magistralnog puta dolinom reke Jablanice (Leskovac - Lebane - Priština). On spaja Kosovo i Metohiju sa Južnim Pomoravljem. Od Leskovca nastavlja u pravcu Pirota i Bugarske, a od Prištine i Kosovske Mitrovice vezuje se na kontinentalni deo jadranske magistrale te na taj način spaja jugoistočne delove naše zemlje sa Jadranom. Alternativan je tzv. "balkanskoj transferzali" (Sofija-Niš - Priština - Jadransko more), izuzetno značajnom saobraćajnom pravcu Srbije.

Za ocenu geografskog položaja opštine Lebane od velike važnosti je blizina saobraćajnog pravca koji spaja severne delove naše zemlje i Evrope sa južnim i izlazi na Egejsko more (Beograd - Niš - Leskovac - Skoplje - Solun). Od ove moravsko-vardarske, drumsko-železničke magistrale Lebane je udaljeno svega 20km u pravcu jugozapada. Isto tako od značaja za saobraćajni položaj opštine Lebane je i mala udaljenost od Niša (65km), balkanskog, čak evropski značajnog, saobraćajnog čvora.

Opštine Lebane oformljena je na teritoriji Gornje Jablanice. Ukupna površina opštine je 33.700 ha sa 39 naseljenih mesta u kojima živi ukupno 24.833 stanovnika. Sedište opštine je varošica Lebane sa mesnim kancelarijam u Bošnjacu, Prekopčelici, Slišanu i Buvcu. Broj stanovnika samog mesta je
ukupno 9953 a ukupna površina je 250ha.

Kroz Lebane protiču dve reke Jablanica i Šumanka a samo mesto se nalazi na samoj obali ovih dveju reka. Lebane poseduje mnoge prirodne, kulturne i
istorijske potencijale za razvoje turizma. Određene turističke vrednosti, na njenoj teritoriji i u neposrednoj okolini, svojom aktivnošću prevazilaze usko opštinske, regionalne, pa i državne okvire. Misli se prevashodno, na Sijarinjsku Banju i Caričin grad, dva najznačajnija turistička potencijala Jablaničkog kraja.

Na prvom mestu je arheološki lokalitet "Caričin grad" ili "Justinijana prima" značajno arheološko nalazište.  Udaljen osam kilometara od Lebana, kod sela Prekopčelica, nalazi se vizantijski grad koji je pripadao Justinijanu I. Samo nalazište prostire se na platou od 42.000m2. Grad je okružen bedemima i deli se na episkopski, srednji i južni deo grada. Naselje je bilo u vezi sa episkopskim delom - akropoljem (utvrđeni deo grada). U istom delu nalazi se episkopska crkva sa krstionicom (baptiserijom) i episkopska palata. Episkopska crkva je trobrodna i duga je oko 70m. U njenom zapadnom delu nalazi se bazen - cisterna uklesana u kamenu, povezan sa glavnim vodovodom koji je polazi sa Petrove gore, udaljene od Caričinog grada oko 16km. Episkopsku palatu i baziliku odvaja ulica sa tremovima, koja vodi prema istočnoj gradskoj kapiji i presecima forum koji je kružnog oblika. U
severoistočnom, episkopskom delu grada nalazi se bazilika sa transeptom. Pod ove građevine ukrašen je mozaikom u devet nijansi boja, a jedan od kapitela stuba nosi monogram Justinijana I. Van bedema u ovom delu grada, nalaze se terme (kupatila) povezane sa gradom preko istočne kapije u donjem delu grada. Ulice i trg bili su popločeni velikim blokovima obrađenog kamena, a sa strane su imali tremove koje su držali stubovi. Ispod okopanih ulica, kao pored nekih
građevina, nalaze se ostaci kanalizacije. Caričin grada je u VI veku bio administrativno - upravni i crkveni centar vizantijske oblasti na Balkanu. Zna se da je bio veći grad i jako vojno utvrđenje, o čemu svedoči i sistem fortifikacije. Istočno od samog grada, preko Caričine reke, na mestu gde se danas nalaze crkve i konak, bilo je vojno utvrđenje u sklopu odbrambenog sistema Caričinog grada. Na samoj Caričinoj reci i danas se nalazi ostaci vodene brane što dokazuje da su ljudi još u ta stara vremena koristili vodenu snagu.
 
U odnosu na Lebane, kao najbliže izletničko polazište, planina Radan ima zapadni položaj. Izletnički kompleks na ovoj planini počeo je da se formira na blago zatalasnom pobrđu, sa njene istočne strane (600-900m) Put (dužine 24km) iz pravca Lebana je sa savremenom podlogom, a njegovu atraktivnost povećava
okolnost da prolazi pored Caričinog grada.

Jednim svojim delom Lebanskoj opštini pripada i planina Radan koja je bogata sadašnjim (recentnim) šumskim biljnim vrstama i pojedinim reliktnim
vrstama koji su ostatak nekadašnje terijalne prašume. U leto 2002. godine urađeno je početno istraživanje biodiverziteta obronaka planine Radan kao i
pojedinih delova opštine Lebane ali se zbog nedovoljnih novčanih sredstava to istraživanje nije moglo završiti niti publikovati.

Na Radan planini se ispoljava jedan krajnje neobičan fenomen, u naučnom smislu poznat kao gravitaciona anomalija. A to je da voda teče uzbrdo. Da budemo
precizniji radi se o Ivanjskom potoku koji na jednom mestu, blizu Partizanskog doma, odista teče uzbrdo. I začuđuje. Ovaj fenomen nije baš nepoznat i naučnici su ovo mesto znatno ranije posećivali. Meštani koji žive u blizini tog mesta ovu čudnovatu pojavu objašnjavaju delovanjem natprirodnih sila, trude se da ga zaobiđu i jednostavno gledaju svoja posla. Međutim, nauka kaže da se gravitacione anomalije manifestuju tako što se na mestima njihovog ispoljavanja oseća umanjeno ili čak sasvim obrnuto dejstvo zemljine teže. Tako, na pomenutom mestu na Radanu voda teče uzbrdo ako se prolije na put, a otkočeno vozilo samo od sebe počinje da se kreće u smeru suprotnom od očekivanog takođe uzbrdo. Ovakvi fenomeni u svetu nisu baš nepoznati. Postoje odavno poznata mesta na kojima se ispoljavaju, Kavkaz, Kina, Amerika, Kanada ali je zanimljivo da ih u Srbiji, sem na Radanu, nema na drugim mestima. Preduslov da takva mesta budu otkivena jeste da preko njih prolazi nekakav put. U suprotnom obično ostaju nezapažena.

Ovde bi se još mogla napomenuti i lovišta niske i visoke divljači koje mogu biti deo turističke ponude domaćem i inostranom turističkom tržištu, jer su naša lovišta među najtraženijim u Evropi, Vazduh, voda i zemljište na ovom području u ekološkom smislu su ostali visokog kvaliteta, jer je opština Lebane bila daleko od privredne ekspanzije pa sada ima perspektivu da postane izvor zdrave hrane i zdravog života. Ovakve ekološke prednosti na turističkom tržištu omogućiće i uspešan razvoj seoskog turizma za šta u opštini Lebane ima velikog potencijala.

Ako bi se, sa turističkog stanovišta, sačinio inventar prirodnih potencijala opštine, onda bi se, pre svega, kao sintetički izraz celokupnog prostora, mogla istaći njegova nesumnjiva ekološka vrednost. Najveći deo lebanske opštine pokrivaju ekološki čisti i zdravi prostori, koji za razvoj turizma danas, a i u budućnosti, imaju jednu od presudnih uloga. U tom kontekstu posebno se može govoriti o slivu Šumanske reke, naročito njenoj izvorišnoj čelenki. U tom delu u trouglu Klajić - Radevačke česma - Lipovica, moće se zaokružiti jedan visoko potencijalni turistički prostor (površine oko 30 - 40m2). Čitav ovaj prostor pruža  zvanredne uslove za intenzivni odmor, rekreaciju, skijaške aktivnosti i celogodišnji boravak u prirodi. Planine bogate šumom i njihovi ogranci, prostrani proplanci i pašnjaci, doline potoka, kao i livade, dominiraju ovim prostorom i daju ekološkoj komponenti punu vrednost. Brojni planinski potoci, svojim kompozitnim dolinama, povećavaju plastičnost i pitoresknost ovog predela i na taj način još više upotpunjavaju vizuelni doživljaj morfoloških oblika.

Širom opštine Lebane nalazi se veliki broj crkava i spomenika sakralne umetnosti. Najznačajnija među njima je crkva u Lebanu. Podignuta je 1932 godine na placu usred Lebana na uzvišenom platou (280m) iznad glavne ulice. To je impresivna građevina, zidana od čvrstog materijala, u vizantijskom stilu sa dogradnjom zvonika. Primetni su i uticaji ruske crkvene arhitekture. Iznutra je sva ukrašena ikonama i freskama motivima iz staroga i novoga zaveta. Ima okonostas od betona. Ovaj pravoslavni hram posvećen je Usekovanju čestite glave Svetog Jovana Krstitelja, a osvećen je 1946. godine.

Interesanta je i crkva u selu Šumanu (2km od Lebana), posvećena Svetom Velikomučeniku Prokopiju. Po letopisu crkvenom i narodnom predanju, ovaj
pravoslavni hram je podignut na grobovima poginulih srpskih vojnika u ratu protivu Turaka 1876/77 godine prilikom oslobađanja ovih krajeva.

Crkva je sagrađena na najlepšem mestu u Šumanu. Uzdignuta na brdašcu, a visoka građevina u vizantijskom stilu. sa svih strana vidljiva je kao najlepši ukras ovog sela. Svake godine 21. jula na dan Sv. Prokopoja, okolo crkve se održava veliki narodni sabor. On bi mogao da preraste u značajnu turističku manifestaciju.